Tussen lot en bestemming


In ons antwoord op het mysterie onthult zich onze bestemming

Zodra je over lot en bestemming spreekt, raak je aan het mysterie van de wil en de vraag naar het bestaan van de vrije wil.
De vraag hoe je hiermee te verhouden is van alle tijden en culturen. Het zijn eeuwige vragen, die door de tijden heen, de grond en afgrond vormen voor het werk van theologen, filosofen, schrijvers, dichters en andere kunstenaars.
De tragedie van Oedipous uit de Griekse oudheid toont ons hoe pogingen het lot te ontlopen juist horen bij haar vervulling, en de tragische kringloop in gang zetten. Van Nietzsche, komt in de 19e eeuw een ander geluid en hij komt met het begrip Amor Fati, Liefde voor het Lot.

In psychosynthese is het mysterie van de wil en de wil in al haar verschillende verschijningsvormen een centraal concept.

In de Griekse oudheid, zoals we die weerspiegeld zien in de Griekse mythen en tragedies, werd het leven gezien als een voortdurend spel met onzichtbare krachten. Een spel waarin de eigen daden, begaan in blindheid tegenover het lot, de mens in een tragische afgrond stortten. Maar rampspoed werd niet alleen aan het noodlot toegeschreven. En juist in die ruimte, tegenover het blinde lot, tegenover een amorele uitoefening van macht door de godenwereld, wordt de mens uitgedaagd tot morele strijd.
De tragediedichters waren ervan overtuigd dat gevoeligheid voor rampspoed, de rol van kwetsbaarheid en toeval en de krachtige emoties, die daarmee losgemaakt worden informatie geven over het ethisch belang van iets. Emoties onthullen een ethische waarheid.
De mens kan schuld en wroeging niet ontlopen. Schuldeloze keuze is niet mogelijk.
In een tragedie is oplossing dan ook niet interessant.
Het gaat om de morele worsteling zelf. En ook al kan de deugd niet winnen bij overmacht, dan nóg kan een menselijke waarde stem krijgen. Juist in de confrontatie met existentiële dilemma's en in het geven van een eigen en individueel antwoord, opent zich het speelveld van de ziel. Elk persoonlijk antwoord vergroot het speelveld van de ziel.
In de plot van een tragedie, in het meevoelen met tragische keuzes, gaan we de complexiteit en gelaagdheid van "het goede" ervaren en zien. Het doet ons beseffen hoe kwetsbaar de mens is.
Het zou nog wel eens kunnen zijn dat wij met onze moderne mythe van meten is weten, is voorspellen en beheersen en alle bijbehorende pogingen om de speling en grilligheid van het lot voor te zijn iets van grote waarde gaan verliezen. Ruimte voor bezieling, die verbonden is met een diep besef van de kwetsbaarheid en het mysterie van het bestaan.

Het lot is niet kenbaar, het laat zich slechts "achterwaarts" lezen. We leven niet vanuit wat wij kennen, maar vanuit wat wij niet kennen. In ons antwoord op dat mysterie, geven wij stem en onthult zich onze bestemming.


A greeting of the spirit

Het woord mysterie, evenals het woord mythe is afgeleid van het Griekse 'mythos'. Het voorvoegsel my betekent met gesloten mond en gesloten ogen. Ditzelfde voorvoegsel vind je ook in mystiek. Het verwijst naar niet- praten, naar niet- zien met het gewone oog. Het wijst naar zien met het innerlijk oog, naar de beelden van de ziel. Th staat voor 'theos', godheid/het goddelijke. Een mythe is dus een toenadering tot het goddelijke, tot de hogere machten met behulp van verhalende beelden, beeldende verhalen.
Mensen die een inwijdingsweg volgden werden 'mystes' genoemd.

In de afgelopen jaren, waarin we met een aantal Griekse mythes hebben gewerkt, zijn we meer en meer verwonderd geraakt over de mate, waarin duizenden jaren oude verhalen een eigentijdse beleving teweeg brengen en een toegang bieden om hedendaagse vragen te herkennen en verstaan. Telkens weer blijken sluiers te worden opgelicht en wordt het mysterie van het leven en van de wil aangeraakt. Het verbindt ons met diepe lagen van het collectief onbewuste. We voelen ons opgenomen in een groter geheel en dat geeft een ruimer besef van wie we zijn. De dichter Keats noemt dat een 'greeting of the spirit'.


Panta Rhei

We vinden in de Griekse opvatting over het lot een aantal parallellen met de ontwikkeling van de wil zoals Assagioli die ziet.
De oude Grieken gingen uit van een drievoudig krachtenveld, gesymboliseerd in de drie Moiren, de schikgodinnen en maakten gebruik van de symboliek van het spinnen en weven van de levensdraad.
Atropos, zij die de draad afknipt. De relatie van het goddelijke tot de mens. Het absoluut onveranderlijke en gegevene.
Lachesus, zij die de lengte en de dikte van de draad bepaalt. De verhouding van de mens tot het goddelijke. De kracht van het toeval.
Clotho, de weefster. De relatie van de mensen met elkaar. De kracht van het eigen antwoord van de mens.
Deze drie vormen een driehoek, een krachtenveld, een spanningsveld en juist dat veroorzaakt beweging: de wet van het Pantha Rei, het eeuwig stromende.

Ook James Hillman heeft in zijn boek "De code van de ziel" , deze Griekse visie gebruikt voor zijn eikenvruchttheorie en spreekt over deze drie als lot, roeping en karakter. Hij gebruikt trouwens deze en nog veel meer termen nogal slordig/gemakkelijk door elkaar.


To get in touch is the therapy

We willen de werking van het lot en de wil conceptueel en via de ervaring verder onderzoeken.
De methoden, die binnen Psychosynthese zijn ontwikkeld bieden een heleboel ingangen om de brug naar het collectief onbewuste veld te slaan.
We maken daarnaast ook gebruik van een aantal technieken die zijn ontwikkeld in het systemisch werk. Dit wordt vaak beperkt tot het werken met familieopstellingen.
Belangrijk in het systemisch denken is de verwevenheid, de lotsverbondenheid van ons als mens. Allereerst met de geschiedenis en het lot van onze familie. Daar worden we door gedragen, dat dragen we en geven we door. Daarnaast zijn we ook ingeweven in de geschiedenis van onze cultuur en van de mensheid door de tijden heen. Die wordt onder andere bewaard en doorgegeven in de mythen, die ons vormen en die wij door ons heen ook weer tot leven brengen.
De uitgangspunten van systemisch denken -en Assagioli zien we als een systemisch denker "avant la lettre"- zijn dus ook van toepassing op grotere systemen dan de familie. In feite is elk systeem, dat je afgrenst arbitrair en is weer deel van een groter omvattend systeem, een grotere en ruimere context.
In ons zoeken om de principes en werkwijze van het systemisch werken ook toe te passen op een ruimere context dan de familie zijn we terecht gekomen bij het werk van D. Stavropoulos, een Griekse systeemopsteller. Hij heeft een methode ontwikkeld, geïnspireerd door het theater in het oude Griekenland, waar de opvoeringen van de Griekse tragedies als een soort collectieve therapie werkten. "To get in touch is the therapy".
Hij noemt zijn methode de groepsresonantie methode.
In het kort komt het erop neer dat je een mythe of tragedie kan gaan opstellen als een systeem.
Het biedt de gelegenheid om existentiële thema's van heel nabij, vanuit ervaring te onderzoeken, zonder dat je vanuit een probleem of concrete vraag hoeft te starten. Juist het ontbreken van een bewuste probleemstelling geeft de ruimte om heel open te kijken naar wat er aangeraakt wordt, welke laag in resonantie wordt gebracht. Wat bevroren was kan weer vloeibaar worden en gaan stromen.
Het geeft een diepe ervaring om in een verhaal de samenhang te kunnen gaan ervaren. Te beseffen dat elk deel nodig is in het geheel. Zonder Judas geen Jezus. Hierdoor kan er mededogen en begrip ontstaan voor de mens in al zijn verschijningsvormen.

Juist het werken met teksten, die bewaard zijn gebleven door de tijden heen, creëert een krachtig veld. Het brengt ons in contact met het veld van onze verre voorouders. Daardoor werkt het proces trager dan bij een gewone familie opstelling en misschien wel dieper.


Oorspronkelijke teksten als rode draad in het labyrinth

We willen dit jaar, net als vorig jaar, met een aantal historische en poëtische teksten als uitgangspunt werken. Naast twee teksten uit de bijbel kozen we twee mythes. Een uit de Griekse oudheid en een uit Sumerië/Mesopotamië. Deze verhalen behoren tot onze eigen geschiedenis en vormen de bodem, waarop het christendom zich heeft gevestigd en waarmee het zich ook heeft vermengd. Ook voordat het Christendom zich vestigde zochten mensen al duizenden jaren lang een verhouding met het grote mysterie, waarin zij leefden en waar zij zich deel van voelden.
Misschien kunnen we Orfeus, een beroemde figuur uit de Griekse mythologie beschouwen als een voorbeeld van die continuïteit in de geschiedenis. Hij werd gezien als stichter van de Orfische mysteriën, een mysterieschool in het oude Griekenland. Er zijn afbeeldingen van een gekruisigde Orfeus gevonden, die veel ouder zijn dan het christendom en waaruit een sterke parallel met het leven en lot van Jezus naar voren komt.
De Mesopotamische mythen en hun godsdienst hebben vele latere religieuze stromingen en religies beïnvloed. Zo zien we veel overeenkomsten in de Griekse mythologie en vormen ze ook de basis voor de Hebreeuwse mythologie en de daaruit voortkomende Bijbelse verhalen.

Uit de bijbel hebben we gekozen voor een verhaal uit het Oude Testament , het verhaal van Job en een verhaal uit het Nieuwe testament, dat van Judas.
Beide verhalen raken aan diep existentiële vragen, waar je niet alleen in je eigen leven maar ook in het begeleiden van anderen mee te maken krijgt.

Job
Het mysterie van de oorsprong van het kwaad en de worsteling met God en van God?
Wie of wat wordt er eigenlijk beproefd??
De neergang meemaken van je cliënt. Met vragen als "Waarom ik?"
En waar gaat" therapie" over als je vanuit deze context kijkt?

Judas
Het mysterie van het verraad.
De vraag naar de betekenis van de rol van Judas. Met vragen als "Waarom ik niet?"
Is het niet zo dat we in het leven van elke cliënt het verraad kunnen herkennen als dat, wat hem of haar op die stoel tegenover ons bracht? Hoe komen wij op die stoel terecht en welke rol spelen wij als therapeut eigenlijk in dit verhaal?

De mythe van Orfeus en Eurydice
Voor de derde keer willen we deze mythe verkennen.
Het verhaal van de afdaling van Orfeus, de beroemde zanger, voor wie de onderwereld zich opende, in zijn zoektocht naar zijn verloren geliefde. Een verhaal, dat nog steeds tot de verbeelding spreekt en ontelbaar veel schrijvers en componisten heeft geïnspireerd en dat nog steeds doet.

De afdaling van Innanna (haar Semitische naam is Isthar)
Een beroemde en waarschijnlijk de oudste bekende mythe uit Sumerie/Mesopotamie.
Deze mythe beschrijft de afdaling van de Koningin van hemel en aarde naar de onderwereld "Zij bracht haar hart van de hoogste hemel naar de diepste diepten der aarde".
Het lijden van Inanna en haar afdaling door de 7 poorten zijn fases van een weg zoals de staties van een kruisweg .Deze mythe vormt in zekere zin een voorloper van de passie van Christus. Dit Sumerisch verhaal symboliseert de eeuwige cirkel van de natuur. De seizoenen zijn verbonden met de transformaties in de menselijke psyche .Omgaan met deze natuurlijke wetmatigheid vraagt respect en omgang met het onvermijdelijke en het noodzakelijke .Een doorleefd vertrouwen dat we steeds weer in andere vormen verschijnen.

We hebben een manier van werken ontwikkeld rond het thema lot en bestemming, waarin we het werken vanuit psychosynthese met methoden uit het systemisch werken hebben geprobeerd te integreren. Het gehele ei van Assagioli is hierin terug te vinden.
Doel is de werking van de wil en het krachtenveld van het lot beter te leren kennen. Ze vormen a.h.w. voor ons een rode draad door het mysterieuze labyrint van de ziel.